S.O.S. İstanbul Mimarlık Öğrencilerine Açık Fikir Projesi Yarışması

Türkiye mimarlık kültürüne katkı sunmak ve yapılı çevrenin niteliğini yükseltmek amacıyla 2002 yılında kurulan İstanbul Serbest Mimarlar Derneği – İstanbulSMD, 2005 yılından bu yana düzenlediği “S.O.S. İstanbul Mimarlık Öğrencilerine Açık Fikir Projesi Yarışması” aracılığıyla öğrencileri İstanbul’un sorunlu, ihmal edilmiş veya dönüşüm potansiyeli taşıyan alanları için alternatif projeler geliştirmeye teşvik ediyor.

Bu yıl İstanbul Planlama Ajansı- İPA desteğiyle “Harem Otogarının Geleceği” başlığıyla düzenlenen yarışmada İstanbul’un tarihsel ve kamusal açıdan önemli, ancak günümüzde işlevini büyük ölçüde yitirmiş alanlarından biri olan Harem Otogarı’nın geleceğini odağına alarak, alanın kamusal yarar, ulaşım ilişkileri, tarihsel çevre, doğal eşikler ve mevcut kentsel doku ile bütüncül bir ilişki kurularak nasıl yeniden ele alınabileceğini tartışmaya açıyor.

1970’li yılların başında işletmeye açılan ve TCDD mülkiyetinde bulunan Harem Otogarı, 2000’li yıllara kadar yoğun biçimde kullanılarak İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki önemli giriş noktalarından biri oldu. Film ve romanlarda bir “kapı mekânı” olarak yer edinen Harem, yalnızca bir ulaşım yapısı değil, aynı zamanda İstanbul’un toplumsal ve kültürel belleğinin önemli parçalarından biri hâline geldi.

Kentin büyümesi ve ulaşım güzergâhlarının değişmesiyle birlikte Harem Otogarı’na yönelik talep zaman içinde azaldı. Bununla birlikte tesis, bugün de sınırlı sayıdaki sefer için hizmet vermeyi sürdürüyor.

Tarihî Yarımada, Pera ve Üsküdar arasındaki deniz kavşağının doğu kıyısında yer alan Harem Otogarı; Salacak kıyı bandının Selimiye Kışlası ve limanla buluştuğu, Anadolu Yakası’nın güneybatı ucunda ve Tarihî Yarımada’nın tam karşısında konumlanıyor. Kara ve demir yolları açısından bir son nokta, deniz ulaşımı açısından ise bir başlangıç noktası niteliği taşıyan alan, stratejik konumuyla İstanbul için önemli kentsel potansiyeller barındırıyor.

Harem Otogarı kamusal bir odak olarak nasıl yeniden tanımlanabilir?

“S.O.S. İstanbul 2026: Harem Otogarının Geleceği” yarışmasının ana sorusunu, günümüzde işlevi büyük ölçüde azalan bu değerli alanın kamusal yarar odağında nasıl yenilenebileceği oluşturuyor.

Yarışmacılardan Harem Otogarı’nı yalnızca bulunduğu alan üzerinden değil; semt, ilçe, Boğaziçi ve metropol ölçeğinde ele almaları bekleniyor. İstanbul’da yaşayanların ve kenti ziyaret edenlerin alana erişiminin planlanması ve çeşitlendirilmesinin yanı sıra alanın doğusunda bulunan yoğun konut dokusunun mevcut sakinliğinin ve bölgenin doğal özelliklerinin de gözetilmesi önem taşıyor.

Yarışma kapsamında kamusal programların ve açık alan kullanımlarının ağırlıkta olduğu öneriler beklenirken, alandaki mevcut yapıların korunması, dönüştürülmesi veya kaldırılması yönündeki kararlar yarışmacılara bırakılıyor. Bununla birlikte geliştirilecek projelerin mevcut düşük yapı yoğunluğunu koruması ve açık alan kullanımını önceliklendirmesi bekleniyor.

Yarışma sonucunda ortaya çıkacak projelerin Harem Otogarı’nı zaman içerisinde dönüşebilen, yaşayan ve kentle güçlü ilişkiler kuran yeni bir kamusal odak olarak ele alması; alanın geleceğine ilişkin toplumsal tartışmaya özgün ve nitelikli tasarım yaklaşımlarıyla katkı sunması hedefleniyor.